کد مطلب : 33156

رسيدگى و سرپرستى يتيمان
از جمله خدمتهايى كه در اين ماه بر آن تأكيد فراوان شده است رسيدگى به يتيمان و افراد بى‏سرپرست است، در زندگى انسانها خلاءها و كمبودهايى وجود دارد كه تنها از طريق ابراز محبت و دوستى مى‏توان آن را جبران كرد و در اين ميان، كودكان يتيم بيشترين نياز را دارند زيرا آنها در اثر از دست دادن پدر يا مادر از سرچشمه مهر و محبت دور افتاده‏اند و بيش از هر چيز به نوازش نيازمندند، بى‏ترديد، وجود چنين افرادى در هر جامعه غير قابل اجتناب است، زيرا هيچ جامعه‏اى خالى از حادثه نيست به ويژه در جامعه اسلامى كه افزون بر حوادث طبيعى با فريضه دفاع و جهاد كه از اهم فرائض است روبرو است و بديهى است در اين حوادث خواه‏ناخواه گروهى پدران و يا مادران خود را از دست داده و بى‏سرپرست مى‏شوند. در چنين محيطى براى رفع اين كمبودها بايد پيش‏بينى‏هاى لازم را معمول داشت، بدين جهت دين مقدس اسلام رسيدگى به ايتام را به عنوان مسأله‏اى اساسى و مهم مطرح كرده و به مسلمانان نسبت به سرنوشت آنان از جميع جهات (اقتصادى، عاطفى، آموزشى و پرورشى...) هشدار داده است كه: «فاماالْيَتيمَ فلا تَقْهَر» يتيم را تحقير مكن.

در اينجا بحث تنها از تأمين معاش نيست زيرا نياز انسانها به آب و نان خلاصه نمى‏شود. انسان تشنه محبت و سرشار از احساس و عواطف است، انسان موجودى عاطفى و دوستدار محبّت است و عشق و محبت در سرشت او نهفته است. او همانند چوب ويا سنگ و جمادنيست كه با عشق و محبت بيگانه باشد. جايى كه بسيارى از حيوانات تحت تأثيرمحبت قرار مى‏گيرند و پاسخ مثبت به آن مى‏دهند موجودى كه سرشت او بر مهر و محبت نهاده شده است چطور مى‏تواند به دور از محبت زندگى كند؟ واقعا هيچ چيز جز مهر و محبت نمى‏تواند جاى خالى پدر و مادر را پر كند و چه قدر خوب است كه هر خانواده حتّى‏الامكان يك يا دو يتيم را تحت تكفل خويش قرار دهند و سرپرستى آنها را شخصا به عهده بگيرند و تنها به تأمين معاش آنها بسنده نكنند. ساختن دارالايتام و كمك مالى به اين گونه مؤسسات بسيار خوب ولى كافى نيست و نمى‏تواند جانشين كانون گرم خانواده شود زيرا مربى و خدمتگزار حقوق بگير دارالايتام جاى خالى پدر و مادر را نمى‏تواند پر كند چون كودك بيش از هر چيز به پدرى مهربان و مادرى دلسوز نيازمند است. از اين رو پيامبر اسلام(ص) كه خود طعم تلخ يتيمى را چشيده بود نسبت به اين موضوع حساس بود و اكيدا به آن توصيه مى‏كرد و در مناسبتهاى گوناگون مسلمانان را در تكريم يتيمان ترغيب و تشويق مى‏فرمود و از قهر و طرد يتيمان نهى مى‏كرد و خود نيز نگهدارى و سرپرستى يتيمان را به عهده مى‏گرفت.

نكته جالب
نكته جالب و مفيد آن كه در فرهنگ اسلامى بهترين شيوه در سرپرستى يتيمان آن است كه كودكان يتيم جزء عائله انسان قرار گيرند بطورى كه خود را در رديف فرزندان و اعضاى خانواده به شمار آورند و مساعدتها و كمكها آبرومندانه انجام شود كه آنها با سربلندى و سرافرازى زندگى كرده و هيچگاه خود را حقير و بيچاره و بينوا احساس نكنند.

يتيم نوازى در صورتى مطلوب است كه برخورد با آنها با رعايت جميع جهات مادى و معنوى و عاطفى همراه باشد در غير اين صورت ممكن است نتايج ناگوارى به بار آورده و آنها را دچار عقده كند.

پيغمبر اكرم(ص) فرمود:
... و من أكْرَمَ فيه يتيما أكْرَمَهُ اللّهُ يَومَ يَلْقاه...
هر كس در ماه رمضان يتيمى را مورد اكرام و احترام قرار دهد خداوند متعال روز ديدار در محشر او را مورد اكرام قرار خواهد داد.

و فرمود:
... و تَحَنَّنُوا على أيْتامِ النّاسِ لِما يُتَحَنَّنُ على أيتامِكُم...
... به يتيمان مردم مهربانى كنيد تا به يتيمان شما مهربانى كنند..

و از وصاياى امير مؤمنان(ع) به حسن و حسين عليهماالسلام و سائر فرزندانش هنگامى كه ابن ملجم لعنه‏الله آن حضرت را ضربت زد اين بود:

اللّهَ اللّهَ فى‏الايتام، فلا تَغُبُّوا أفواهَهُم ولايُضَيَّعُوا بحضرتكم...
خدا را! خدا را! در مورد «يتيمان» مبادا آنها گاهى سير و گاهى گرسنه بمانند و نكند در اثر غفلت شما حقوق يتيمان از ميان برود.

چيزها ديده و نخواسته‏ام
دلِ من هم دل است، آهن نيست
روى مادر نديده‏ام هرگز
چشمِ طفل يتيم روشن نيست
كودكان گريه مى‏كنند و مرا
فرصتى بهر گريه كردن نيست
دامن مادران خوش است چه شد
كه سرِ من به هيچ دامن نيست
خواندم از شوق هر كه را مادر
گفت با من كه مادر من نيست
كودكان را كُليج هست و مرا
نان خشك از براى خوردن نيست
جامه‏ام را به نيم جو نخرند
اينچنين جامه جاى ارزن نيست
ترسم آنكه دهند پيرهنم
كه نشانى و نامى از تن نيست
كودكى گفت مسكن تو كجا است
گفتم آنجا كه هيچ مسكن نيست
رُقعه دانم زدن بجامه خويش
چه كنم نخ كم است و سوزن نيست
درسهايم نخوانده ماند تمام
چه كنم در چراغ روغن نيست
من نرفتم به باغ با طفلان
بهر پژمردگان، شكفتن نيست
گل اگر بود مادر من بود
چونكه او نيست گل به گلشن نيست

أللّهُمَّ إنّى اسألك قليلاً من كثيرٍ مع حاجةٍ بى اليه عظيمةٍ و غِناك عَنْه قديمٌ و هو عِنْدى كثيرٌ و هو عليك سَهْلٌ يَسيرٌ ألّلهُم انّ عَفْوك عَن ذَنْبى و تَجاوُزَكَ عَن خَطيئَتى و صَفْحَكَ عَن ظلمى و سِترَك على قبيح عملى و حلمك عن كثير جرمى عند ما كان من خطأى و عمدى اطمعنى فى ان أسألك مالا أسْتَوجِبُه منك الذى رزقتنى من رحمتك وأريْتَنى من قُدْرَتِك و عَرَّفْتَنى من‏اجابتك.

خدايا من از تو اندكى از نعمتهاى فراوانت را مى‏خواهم كه نسبت به آن شديدا نيازمندم و بى نيازى تو از آن به زمانى دور برمى‏گردد. خدايا آنچه را كه مى‏خواهم براى من بسيار بزرگ ولى براى تو سهل و آسانست. خدايا براستى عفو تو از گناهانم و گذشت تو از خطاهايم و چشم پوشى تو از ظلمم و پرده پوشيت بر اعمال زشتم و بردباريت بر جرم فراوانم، در حالى كه من به خطا يا عمد مرتكب اين همه گناه شده‏ام، مرا به طمع واداشته كه چيزهايى از تو بخواهم كه سزاوارش نيستم. خدايا آنچه از خزائن رحمتت به من ارزانى داشتى و آن اندازه كه از قدرت بى‏كران و بى‏پايانت به من نشان دادى و آن همه از دعاهايم كه به آن پاسخ گفتى اينها مرا اميدوار كرده كه با اين همه جرم و خطا به درگاهت دست نياز دراز كنم و از تو حاجت بخواهم.

ادامه دارد ... .

منبع:
کتاب «ترجمه و شرح دعای افتتاح» ، نویسنده: آیت الله محمدرضا مهدوی کنی، ناشر: دفتر نشر فرهنگ اسلامی، تلفن تهران: ۲۲۸۵۶۱۲۴