به گزارش آینده روشن، در این پژوهش که به همت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و با همکاری انتشارات سمت و مرکز تحقیق و توسعه علوم انسانی انتشار یافته، مخاطبان ضمن آگاهی از شخصیت، خطوط کلی اندیشه و نیز شناخت زندگی و آثار فیض کاشانی، با اندیشههای تربیتی وی آشنا میشوند.
در این کتاب، برای بازشناختن بنیانها و زیرساختهای اندیشه تربیتی فیض کاشانی، پارهای از زیرساختهای فلسفی اندیشه تربیتی فیض نیست بررسی شده و تفاوت رویکرد معرفتشناسی، انسانشناسی و هستیشناسی او را با غزالی در این باب یادآور شده است.
محمد بهشتی در این اثر پژوهشی، از میان ساحتهای مختلف تربیت، از جمله تربیت اخلاقی، تربیت دینی، تربیت عرفانی، تربیت عقلانی، تربیت جنسی، تربیت اجتماعی و تربیت خانوادگی، دیدگاههای فیض در ساحتهای «تربیت اخلاقی»، «تربیت جنسی»، «تربیت عرفانی» و «تربیت اجتماعی» بررسی کرده است.
مؤلف در دیباچه این کتاب درباره «نوآوریهای اخلاقی و تربیتی» آورده است: «فیض، بر پایه مکتب اهل بیت در حوزه اخلاق و تربیت نظریهپردازی کرد و آرا، اندیشهها و نگرشهای اخلاقی و تربیتی خود را مجموعهای به نام المحجة البیضاء گرد آورد و راه درخشان سلوک و تهذیب نفس و تصفیه باطن را به درستی نشان داد. او در حوزه اخلاق و تربیت دو کار مهم انجام داد:»
«الف. با اعتصام به جبل وثیق ولایت و امامت و با استناد به اخبار و آثار اهل بیت عصمت و طهارت (علیهم السلام) «احیاء علوم الدین» غزالی را به حق زنده کرد و آن را از روائح اشعریت، احکام فقهی بیپایه، ستایش صوفیان، حکایات و منقولات خردناپسند پیراست و بر تمامی توصیههای خارج از اعتدال، دلیرانه قلم بطلان کشید و تربیت اخلاقی و سلوک باطنی را به دور از آنچه در «احیاء علوم الدین» موجود است، نظیر ریاضیات و سختگیریهای نامعقول و توانفرسا، آخرتگرایی افراطی، اعراض از دنیا، ذلتپذیری و شخصیتشکنی تبیین و ترسیم کرد و تحولی سترگ در ساحت اخلاق و تربیت به وجود آورد. او غیر از «المحجة البیضاء» آثار دیگر نظیر «الحقائق فی محاسن الاخلاق» و «زاد السالک» را نگاشت.»
«ب. فیض افزون بر آثار فوق، به پویشهای تربیتی و اخلاقی به شیوهای دیگر همت گمارد و در ساحت فقه، به پژوهشهای اخلاقی و تربیتی دست یافت. او از زاویه اخلاق و تربیت به فقه نگریست و در پارهای از ابواب فقه، جنبههای تربیتی احکام فقهی و پیوند و تأثیر و تعامل فقه و تربیت را بهخوبی نشان داد و اثر گرانسنگ خویش، «النخبة» را در این زمینه نگاشت و به معنایی به فقه التربیة دست یافت. بنا بر این، فیض از نظریهپردازان مسلم اخلاق و تربیت و از مربیان بزرگ در جهان اسلام است.»
این پژوهش در 510 صفحه، شش بخش و بیست و سه فصل نگاشته شده است که عناوین فصلهای آن به این شرح است:
بخش اول: زندگی و آثار
1. زندگینامه
بخش دوم: مبانی تربیت از منظر فیض کاشانی
2. مبانی معرفتشناسی
3. مبانی انسانشناسی
4. مبانی هستیشناسی
بخش سوم: تربیت اخلاقی از منظر فیض کاشانی
5. مبانی نظری تربیت اخلاقی
6. راهکار و شیوه شکوفاسازی و تثبیت فضایل
7. اصلاح و درمان
بخش چهارم: تربیت جنسی از منظر فیض کاشانی
8. مبانی نظری و مفهوم شناسی تربیت جنسی
9. آموزشهای جنسی
10. تأمین و تعدیل غریزه جنسی
11. راهکارهای سالمسازی جامعه از تحریکات جنسی
12. آسیبها و انحرافهای جنسی
13. روابط دختران و پسران
بخش پنجم: تربیت عرفانی از منظر فیض کاشانی
14. مفهومشناسی
15. مبانی و منابع تربیت عرفانی
16. اهداف تربیت عرفانی
17. شرایط، عوامل و موانع تربیت عرفانی
18. منازل تربیت عرفانی
19. شیوهها و راهکارهای تربیت عرفانی
20. بایستهها و دستورالعملها در تربیت عرفانی
بخش ششم: تربیت اجتماعی از منظر فیض کاشانی
21. مبانی نظری تربیت اجتماعی
22. روشهای صحیح تربیت اجتماعی
23. روشهای آسیبزا در تربیت اجتماعی
جلد پنجم کتاب «آرای دانشمندان مسلمان در تعلیم و تربیت و مبانی آن: فیض کاشانی» برای نخستین بار در پاییز 1387 با شمارگان 1500 نسخه و قیمت 5000 تومان، به همت انتشارات پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و با همکاری سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها (سمت) و مرکز تحقیق و توسعه علوم انسانی منتشر شده است.
جلد پنجم از مجموعه «آرای دانشمندان مسلمان در تعلیم و تربیت و مبان آن»، به قلم محمد بهشتی، به آرای دانشور برجسته اسلامی و ایرانی در سده یازدهم، فیض کاشانی اختصاص دارد.
